الدكتور فتح الله المحمدي (نجارزادگان)
105
تفسير تطبيقى (فارسى)
در مصادر شيعه و سنى رواياتى متعدد به چشم مىخورد « 1 » كه دلالت مىكند مراد از وارثان كتاب در اين آيه تنها ائمّه معصومند ، از جمله ، روايت كلينى از امام موسى بن جعفر عليه السّلام كه چنين آورده است : « فنحن الذين اصطفانا اللّه عزّ و جل و أورثنا هذا الذي فيه تبيان كلّ شيء ، ماييم كسانى كه خداوند آنان را برگزيد و اين [ كتابى ] را كه در آن تبيان همه چيز است به ارث به ما داد » « 2 » همين مضمون از امام رضا عليه السّلام در تمام احتجاج با دانشمندان نقل شده ، آنان مىگويند : مراد از وارثان كتاب تمام امتاند و امام پس از ابطال نظر آنان با دليل مىفرمايند : « أراد اللّه بذلك العترة الطاهرة . . . ، مراد خداوند از اين بندگان برگزيده ، عترت طاهره است » . « 3 » البته اين معنا با ظاهر آيه منافاتى ندارد ، چون هر چند مرجع در « منهم » به إصطفاشدگان برمىگردد و در نتيجه هر سه طايفه ظالم لنفسه ، مقتصد و سابق بالخيرات در وراثت كتاب شريك مىشوند ليكن قايمين واقعى به امر وراثت در عالىترين شكل همان عالم به كتاب و عاملان آنند كه در سابق به خيرات متجلّى است . اين همانند آيه 53 سوره مؤمن است كه مىفرمايد : وَ لَقَدْ آتَيْنا مُوسَى الْهُدى وَ أَوْرَثْنا بَنِي إِسْرائِيلَ الْكِتابَ . . . ؛ « ما به موسى هدايت [ و كتاب آسمانى ] داديم و بنى اسرائيل را وارث كتاب كرديم » روشن است همه بنى اسرائيل به وظيفه خود در برابر اين ميراث بزرگ اقدام نكردند و تنها عدّهاى اندك به انجام وراثت ملتزم شدند . ه ) وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ إِلَّا رِجالًا نُوحِي إِلَيْهِمْ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ * بِالْبَيِّناتِ وَ الزُّبُرِ . . . ؛ « 4 » « و پيش از تو انبيايى نفرستاديم جز مردانى كه به آنان وحى كرديم پس از اهل ذكر بپرسيد * اگر نمىدانيد دليلهاى آشكار [ معجزات ] و كتابها . . . »
--> ( 1 ) . ر . ك : تفسير العياشى ، ج 3 ، ص 15 ، ح 2403 و ص 79 ، ح 2596 ؛ محمد صفار ، بصائر الدرجات ، جزء 1 ، باب 21 ، ح 1 - 5 ؛ ابن شهرآشوب ، مناقب ، ج 4 ، ص 13 ؛ احمد بن مردويه ، مناقب ، 311 ، 510 ، 511 ؛ عبيد اللّه حسكانى ، شواهد التنزيل ، ج 2 ، ص 155 ، ح 782 . ( 2 ) . الكافى ، كتاب الحجة ، ج 1 ، ص 226 ، ح 7 ( 3 ) . ر . ك : عيون اخبار الرضا ، ج 1 ، ص 228 ، 229 . ( 4 ) . النحل ، 43 ، 44